Muzeum Ustrońskie im. J. Jarockiego
Wpisany przez Zbigniew Piotr Kotarba    sobota, 04 lutego 2017 18:44    PDF Drukuj Email

altTo jeden z ciekawszych obiektów na Szlaku Zabytków Techniki. W zbiorach znajdziemy naprawdę wiele unikatowych eksponatów. Dodatkowo jest skarbnicą wiedzy historycznej o tej części Śląska.

Muzeum Ustrońskie im. Jana Jarockiego (do 2004 r. Muzeum Hutnictwa i Kuźnictwa) znajduje się na terenie historycznego założenia przemysłowego. To tutaj w 1772 r. Albrecht Kazimierz, syn króla polskiego Augusta III, żonaty z Marią Krystyną, córką cesarzowej Austrii Marii Teresy, założył hutę żelaza. Otrzymał on tzw. Komorę Cieszyńską jako wiano żony. Całemu ośrodkowi hutniczemu z Wielkim Piecem i urządzeniami przetwórczymi oraz warsztatami – kuźnicami, fryszerkami, odlewnią i zakładem budowy maszyn rolniczych nadano imię św. Klemensa. Równocześnie sfinalizowano prace nad utworzeniem jazu i odnogi Wisły zwanej Młynówką. Ów kanał zasilał koła wodne, napędzające maszyny w miejscowym przemyśle. Na linii Młynówki, od dolnego Ustronia po Polanę, rozciągało się 5 ośrodków hutniczych. Przy każdym znajdował się staw – rezerwuar wody, której nadmiar systemem ujść i kanałów odpuszczano do rzeki Wisły.

alt

Ustroń stanowił kolebkę przemysłu hutniczego na Śląsku Cieszyńskim, który opierał się na rodzimych, płytko położonych pokładach rudy żelaza (sferosyderytów beskidzkich, zasobnych w rudę żelaza od 12% do 20%). Rudę pozyskiwano na terenie Ustronia i innych okolicznych wiosek. Materiałem opałowym w hucie był węgiel drzewny, wypalany w mielerzach, których wielkie skupisko usytuowane było w pobliżu huty, na terenie dzisiejszego Parku Kuracyjnego. Do tego celu wykorzystywano przede wszystkim drewno bukowe z lasów beskidzkich, które transportowano do Ustronia Młynówką. Dziesięć lat po założeniu huty, w 1782 r., dostarczała ona już około 210 ton żelaza, co stanowiło prawie 40% ówczesnej łącznej produkcji hutniczej Śląska Austriackiego.

alt

Dziś sercem historycznego założenia huty „Klemens” jest Muzeum, które od 2009 r. znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Tu gromadzone są wszelkie informacje oraz artefakty dotyczące miejscowych tradycji przemysłowych, a także bogate zbiory związane z kulturą regionu.
Budynek Muzeum pochodzi z ok. 1800 r. i należy do najstarszych murowanych obiektów Ustronia, szczycąc się nie zmienioną przez wieki formą. Powstał on naprzeciw huty Klemens jako siedziba dyrekcji. Pierwotnie budynek był skromniejszy i składał się z części wschodniej. W 1844 r. w obiekcie dobudowano piętro oraz dwa okazałe pomieszczenia od strony zachodniej, co nadało mu wygląd imponującego gmachu. Budynek potynkowano dopiero w 1868 r., o czym świadczy tablica własnościowa: „Erzherzog Albrecht”, sygnująca ongiś obiekty kameralne, a znajdująca się do dziś na frontowej ścianie. Po likwidacji wielkiego pieca (1897 r.) oraz odlewni „Elżbieta” (1907 r.) gmach przestał spełniać swą pierwotną funkcję siedziby dyrekcji. Wówczas to zaadaptowano go na mieszkania dla pracowników ustrońskiej kuźni, funkcjonującej od 1912 r. jako Fabryka Śrub i Wyrobów Kutych – „Brevillier – Urban”. Obiekt pełnił funkcję mieszkalną do 1969 r., a do 1984 r. mieściły się w nim klasy Technikum Kuźniczego, utworzonego w 1950 r. w zabudowaniach dawnej huty.

alt

Muzeum zostało uruchomione 18 kwietnia 1986 r. Jego organizatorem były Zakłady Kuźnicze FSM, najstarszy i największy zakład przemysłowy w Ustroniu, zaś inicjatorem tego przedsięwzięcia był długoletni dyrektor fabryki Jan Jarocki (1899-1980), który od połowy lat 60. zabezpieczał eksponaty i dokumenty, aby można było uruchomić muzeum na 200-lecie Kuźni Ustroń.
Różne uwarunkowania spowodowały, że na jubileusz przygotowano jedynie Salę Tradycji i Perspektyw w piwnicach ZDK „Kuźnik”. Dopiero w 1979 r. Zakłady Kuźnicze przekazały jedną salę w budynku dawnej dyrekcji huty na cele muzealne, a po kilku latach cały budynek.

alt

Koordynatorem wszystkich działań organizacyjnych zmierzających do powstania muzeum i prac remontowych w tym obiekcie była zatrudniona od 1979 r. Lidia Szkaradnik, która nadal kieruje tą instytucją. Po czterech latach remontu, 18 kwietnia 1986 r. nastąpiło uroczyste otwarcie Muzeum Hutnictwa i Kuźnictwa. Do 1992 r. podlegało ono Zakładom Kuźniczym FSM, a od października tego roku funkcjonuje pod egidą Urzędu Miasta w Ustroniu. Na uroczystej sesji z okazji 700-lecia Ustronia w dniu 18 listopada 2005 r. uchwałą Rady Miasta Ustroń Muzeum Ustrońskie zostało wyróżnione Honorowym Dyplomem Uznania „Za zasługi dla miasta Ustronia”.
Muzeum warto odwiedzić z uwagi na wiele cennych i niepowtarzalnych eksponatów. Nie brakuje tu elementów kutych, odlewów, wykonanych z mosiądzu bądź miedzi, modeli młotów i innych pamiątek dokumentujących rozwój hutnictwa na tym obszarze.
Osobną stanowi ekspozycja związana z Ustroniem jako miejscowością uzdrowiskową. Jego początki to 1882 rok. Obok fotografii i opisów dot. kuracji prezentowana jest także balia do kąpieli leczniczych.

alt

Przy muzeum jest także skansen przemysłowo – rolniczy, w którym znajdziemy odrestaurowane maszyny.  
Obiekt znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki.

alt

Przy pracy nad tekstem informacje czerpałem ze strony internetowej Muzeum.


Poprawiony ( niedziela, 05 lutego 2017 19:47 )