Kolegiatę Łęczycką należy zobaczyć…
Wpisany przez Zbigniew Piotr Kotarba    poniedziałek, 03 września 2018 17:56    PDF Drukuj Email

W wielu wydawnictwach zajmujących się historią sztuki ujęta jest jako najlepszy przykład architektury romańskiej w Polsce. Według źródeł naukowych, opartych na najnowszych badaniach, budowla datowana jest na drugą połowę XII wieku. Ba, niektórzy historię archi kolegiaty w Tumie (zwanej łęczycką z racji bliskości tego miasta) łączą z postacią słynnego diabła Boruty! I może coś w tym jest!



Archikolegiata Najświętszej Marii Panny i św. Aleksego w Tumie wzniesiona jest w pobliżu dawnej lokalizacji wczesnośredniowiecznego grodu, około XII wieku.
Wg. jednych źródeł w Tumie ok. 997 roku założono pierwsze na Ziemiach Polskich opactwo benedyktyńskie pw. Najświętszej Marii Panny i św. Aleksego. Nowe źródła dodają, że założenie to można wiązać z drugą połową XI wieku i być może akcją misyjną prowadzoną w związku z odnową monarchii piastowskiej za czasów Kazimierza Odnowiciela. Zakonnicy przypuszczalnie zostali przeniesieni, a sama pierwotna budowla została rozebrana z uwagi na planowaną budowę nowego kościoła w latach 40. XII wieku.

Wracając do archi kolegiaty to trzeba wspomnieć, że do końca nieznana jest dokładna data rozpoczęcia jej budowy. Być może należy łączyć ją z osobą metropolity gnieźnieńskiego Jana z możnego rodu Świebodów - Gryfitów (zwanego też Janikiem) i rokiem 1149. Dodatkowo żywe w średniowieczu na tamtejszej ziemi legendy dotyczące słynnego diabła Boruty związane są również z budową kolegiaty. Jedna wręcz mówi, że widoczne na krawędziach ścian wieży wgłębienia i rysy to ślady pazurów Boruty, który nie chciał zezwolić na budowę kościoła i próbował go zburzyć.

alt

Konsekracja kościoła odbyła się 21 maja 1161 roku, a za patronów otrzymał Najświętszą Pannę Marię i św. Aleksego. Architektura obiektu nawiązuje do okresu romantyzmu. Kolegiata wzniesiona została z granitu, piaskowca i kamienia polnego, którego w okolicy nie brakowało. Obok podstawowej funkcji obiektu religijnego, służyła za schronienie mieszkańców zamieszkujących okoliczne wsie. W 1241 roku oparła się np. najazdowi Tatarów. Jednak w Zielone Świątki 1293 roku zdobyli ją Litwini pod wodzą Witensa i część chroniącej się ludności powiedli w niewolę (pozostałych zabili lub wraz z kolegiatą spalili). W 1306 roku teren ten najechali Krzyżacy (w 1331 roku wrócili) czego konsekwencją było zniszczenie kolegiaty.

alt

W kolejnych latach, w związku z odbudową kościoła, romański charakter budowli był systematycznie zacierany. Pojawiły się m.in. zachowane do dziś gotyckie, ostrołukowe arkady i filary międzynawowe wykonane z cegły a także sklepienia krzyżowo – żebrowe w bocznych nawach.
W 1569 roku przed wejściem głównym wybudowano renesansową kruchtę (przedsionek osłaniający romański portal), a we wnętrzu pojawiły się tynki z freskami.
Na początku XVIII wieku Szwedzi najechali Łęczycę, niszcząc przy okazji położoną nieopodal kolegiatę. W latach 1765 – 1785 z inicjatywy prymasa Łubieńskiego kościół został przebudowany w stylu klasycystycznym. Prace te sfinansował biskup Kajetan Sołtyk, a wykonane zostały pod kierunkiem architekta Efraima Szregera. Przebudowano wieże, główną nawę, przechodnią fasadę a także okna i wnętrze. Równocześnie z przebudową kolegiaty wzniesiono nieopodal niewielki, drewniany (modrzewiowy) kościół św. Mikołaja. W 1818 roku Aleksander I Romanow, Imperator Imperium Rosyjskiego, zarządził kasatę łęczyckiej kapituły i w ten sposób straciła swoją rangę (do 1915 roku pozostawała jedynie kościołem parafialnym).

alt

We wrześniu 1939 roku, podczas słynnej bitwy nad Bzurą, w północnej wieży archikolegiaty ukrył się niemiecki obserwator kierujący ogniem artylerii. Polska artyleria ostrzeliwała kościół, skutecznie likwidując ten punkt obserwacyjny. Jednak ostrzał spowodował zniszczenia wieży i wywołał pożar wnętrza. Po krótkim zajęciu obiektu przez Wojsko Polskie został on zbombardowany przez samoloty Luftwaffe, co spowodowało dalsze zniszczenia. Po wkroczeniu okupanta dodatkowo wnętrza zostały doszczętnie splądrowane.

alt

Dwa lata po zakończeniu wojny rozpoczęła się odbudowa kościoła. Kierował nią Jan Witkiewicz Koszczyc. 20 lipca 1947 roku w oczyszczonych od gruzu murach została odprawiona pierwsza msza święta. Przez kilkanaście następnych lat trwały prace budowlane. W 1961 roku poświęcono ołtarze, a kościół zaczął pełnić swoją funkcję. 25 marca 1992 roku bullą „Totus Tuus Poloniae Populus” parafia w Tumie została włączona do Diecezji Łowickiej, a kościół podniesiono do rangi archikolegiaty. Niemal rok później erygowana została ponownie kapituła łęczycka. W tym samym czasie rozpoczął się kolejny etap odbudowy kościoła, który trwał do pierwszej dekady XXI wieku.

alt

W 1999 roku sprowadzono z Gniezna relikwie św. Wojciecha, a w ogrodzie wspomnianego wcześniej kościoła św. Mikołaja na tę pamiątkę zasadzony został dąb. W okresie między 1995 a 2008 rokiem w kolegiacie prowadzone były kompleksowe prace konserwatorskie (wykonano odwodnienie, wzmocniono konstrukcję i bryłę archikolegiaty oraz konserwację malowideł ściennych i wystroju rzeźbiarskiego).
22 maja 2011 roku obchodzono uroczyście jubileusz 850-lecia konsekracji, a po mszy świętej odprawionej przez kardynała Józefa Glempa ówczesny Prezydent RP Bronisław Komorowski i Nuncjusz Apostolski Celestino Migligiore dokonali odsłonięcia kamienia pamiątkowego związanego z tą rocznicą.
Warto na koniec wspomnieć, że doskonały opis archi kolegiaty, jej architektury oraz kościoła, znajdziemy w napisanej w 1930 roku książce pt. „Archikolegiata Łęczycka w narodowo – królewskiej wsi Tumie”. Jej autorem był miejscowy proboszcz ksiądz Emil Gielc.   
     

alt

Poprawiony ( piątek, 26 października 2018 09:37 )