Po wąskotorówce pozostały jedynie...wspomnienia
Wpisany przez Zbigniew Piotr Kotarba    wtorek, 17 października 2017 11:29    PDF Drukuj Email

altW Bogorii w pierwszej dekadzie XX wieku znajdował się jeden z największych w ówczesnej Europie węzłów kolei wąskotorowej. Kolej ta wybudowana przez Austriaków miała głównie funkcje strategiczne, a potem dopiero zaczęto ją wykorzystywać do przewozów towarowych czy pasażerskich. Do niedawna w Bogorii znaleźć można było jeszcze ślady świetności wąskich torów w postaci zabudowań parowozowni, wieży ciśnień czy budynku stacji. Dziś nie znajdziemy tam już żadnych śladów.   


W 1915 roku Bogoria wraz z przyległościami po ponad 120 latach zaboru rosyjskiego przeszła w ręce Austriaków. Był to niezwykle ważny fakt dla tej miejscowości, bowiem przez 1,roku poddani cesarza Franciszka dla celów militarnych w okresie między grudniem 1915 a lipcem 1917 roku, budowali linię kolei wąskotorowej. Była to decyzja Austriackiego Ministerstwa Kolei Żelaznych z początku 1915 roku, które zdecydowało o budowie dwóch tras kolejowych wiodących ze Szczucina przez Bogorię do Ostrowca Świętokrzyskiego (o długości 86 km.) i drugiej o charakterze lokalnym, łączącym Bogorię z Iwaniskami (o długości 18 km.). Decyzja ta miała podtekst strategiczny, wynikająca z postępu działań wojennych i konieczności dostarczania zaopatrzenia dla oddziałów austriackich. W Bogorii zlokalizowano parowozownię i warsztaty. Dla zapewnienia właściwej eksploatacji Austriacy przesiedlili też kolejarzy wraz z rodzinami.

alt

Najpierw Austriacy wybudowali odcinek z Jędrzejowa do Młotkowic, później do Chmielnika i stąd przez Raków, Bogorię aż do Staszowa. Bogoria stała się stacją węzłową, z której wąskie tory biegły też w kierunku Szczucina i Koprzywnicy. Odzyskanie w 1918 roku przez Polskę niepodległości nie zlikwidowało rozwoju tej formy transportu. W 1923 roku oddano do użytku odcinki linii Staszów – Rytwiany oraz Rytwiany – Sichów – Sieragi – Lubnice – Zborówek – Komorów – Rataje. Rok później kolej wąskotorowa dotarła do Wisły. W tym okresie jej rola skupiała się wyłącznie na przewozach towarowych. Powoli także rozwijał się ruch pasażerski.
W czasie II wojny światowej okupant hitlerowski ograniczał ruch pasażerski. Mimo to kolejarze wąskotorowi odgrywali bardzo ważną rolę w systemie łączności, przewozili ładunki i przesyłki dla oddziałów partyzanckich działających na Kielecczyźnie.

alt

Na przełomie 1950/51 roku rozpoczęto przebudowę linii wąskotorowej z szerokości 60 na 75 cm (prace te nie objęły jednak odcinka Bogoria – Iwaniska w związku z niesprzyjającymi warunkami eksploatacji. W końcu 1959 roku odcinek ten został całkowicie zamknięty, a tory rozebrane).
W latach 60. i 70. kolej wąskotorowa osiąga maksimum swojej wydajności przewozowej. Wtedy też rozbudowano stację w Staszowie i zainstalowano specjalne urządzenia do wyładunku węgla przywożonego dla potrzeb „Siarkopolu”. Rozbudowana została bocznica w kopalni kamienia w Jurkowicach i zmodernizowano także linię łączącą Bogorię z Koprzywnicą, dzięki której buraki cukrowe dowożono do cukrowni „Włostów” zlokalizowanej w miejscowości o tej samej nazwie (w powiecie opatowskim). Zreorganizowano także ruch pasażerski. Wprowadzono wagony motorowe i lokomotywy spalinowe.

alt

Jednak w połowie lat 70. Zmieniono koncepcję funkcjonowania „wąskich torów”, czego skutkiem było systematyczne likwidowanie kolejnych odcinków kolei: w 1978 roku ze Szczucina do Ratajów, w 1990 roku z Ratajów przez Staszów do stacji Dobra Sztombergi, w 1991 roku Bogoria – Koprzywnica i wreszcie w 1992 roku między stacjami Dobra Sztombergi – Bogoria - Jędrzejów. Jedynie część tej ostatniej linii udało się w części zachować dzięki decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków w Kielcach. Do dziś wąskotorówka zwana „Ekspressem Ponidzia”, która kursuje między Jędrzejowem a Umianowicami, stanowi atrakcję turystyczną tej części Polski.     

alt

Likwidacji linii kolejowych towarzyszyła sprzedaż torów i lokomotyw. Jedynie w Bogorii pozostały obiekty kolejowe jak np. budynek zawiadowcy stacji wraz z poczekalnią, parowozownia, budynek administracyjno – socjalny oraz wieża ciśnień. Wszystkie te obiekty były w opłakanym stanie. Dlatego też władze samorządowe gminy postanowiły je niemal wszystkie zburzyć, a na ich miejscu powstał Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji wraz z boiskiem. Budynek lokomotywowni przejęła miejscowa ochotnicza straż pożarna.

alt

PS. Dwie sprawy. W świetle najnowszych dokumentów to nie Austriacy, ale Rosjanie pod koniec 1914 roku rozpoczęli przygotowania do budowy kolei wąskotorowych w okolicach Bogorii. po wtóre: zdjęcia wykorzystane w tekście pochodzą z połowy 2012 roku.

Poprawiony ( wtorek, 17 października 2017 11:50 )